Domek dla murarek najczęściej stoi pusty przez cały sezon z jednego prostego powodu: trafia na ścianę w czerwcu. Murarka ogrodowa kończy loty na przełomie maja i czerwca, więc domek powieszony po tym terminie wisi bezużytecznie przez dziesięć kolejnych miesięcy. Poniżej rozpisaliśmy kalendarz prac w sezonie oraz trzy sygnały świadczące o tym, że pszczoły samotnice faktycznie weszły do środka.
Kalendarz: co się dzieje w domku i kiedy
W marcu pojawiają się pierwsze murarki. Dzieje się to zazwyczaj wtedy, gdy temperatura w cieniu przekroczy kilkanaście stopni i zaczyna kwitnąć podbiał albo forsycja. Jako pierwsze wygryzają się samce. Do tego momentu domek powinien już wisieć na docelowym miejscu. Jeśli zamontujesz go w lutym, nic nie straci, a zwiększy to szansę na zasiedlenie od pierwszych ciepłych dni.
Od kwietnia do połowy maja trwa właściwe gniazdowanie. Samica szuka tunelu o średnicy 6–8 mm, znosi do niego pyłek i składa jajo, po czym zamyka komorę korkiem z wilgotnej gliny i zaczyna budowę następnej. W jednej rurce układa liniowo kilka takich komór. W tym czasie dobrze widać pracujące owady zapylające, ale samego domku lepiej wtedy nie dotykać ani nie przestawiać.
Na przełomie maja i czerwca loty ustają. Rurki są już zamurowane, a od frontu widać wyraźne gliniane czopy. Choć z zewnątrz domek wygląda na opuszczony, w środku cały czas toczy się życie.
Od czerwca do września larwy zjadają zgromadzony zapas pyłku, rosną i przędą kokony, w których przeobrażają się w dorosłe osobniki. Na tym etapie domek nie wymaga żadnej obsługi.
Od października do lutego trwa zimowanie. Dorosłe pszczoły samotnice siedzą zamknięte w kokonach, dlatego domek musi zostać na zewnątrz, na mrozie. Wniesienie go do piwnicy, garażu albo mieszkania sprawi, że owady wybudzą się już w styczniu. W styczniu na dworze nie ma jeszcze żadnego pokarmu, więc wybudzone pszczoły szybko giną.
W następnym marcu cykl rusza od nowa. Młode murarki same przegryzają gliniane czopy i wylatują na zewnątrz. Nie otwieramy rurek i w niczym im nie pomagamy.
Jak ją rozpoznać, żeby nie straszyć się osą
Murarka ogrodowa ma krępą budowę, czarną głowę i gęste, rudobrązowe włoski. Z wyglądu bliżej jej do małego trzmiela niż do pszczoły miodnej. Lata dość nisko i spokojnie, chętnie przysiadając na nagrzanych deskach czy murach (stąd wzięła się jej nazwa, bo w naturze często gniazduje w szczelinach starych murów). Nie tworzy roju, nie produkuje miodu, nie krąży wokół ludzi i w ogóle nie interesuje się naszym jedzeniem.
Zdarza się, że ktoś myli ją z osą. Typowa osa społeczna, ta w jaskrawe żółto-czarne pasy, w ogóle nie korzysta jednak z rurek, ponieważ buduje własne gniazda z masy papierowej. W tunelach mogą za to zamieszkać samotne osy, na przykład murowarki. Są smuklejsze od murarek, mają żółto-czarne ubarwienie i poruszają się znacznie szybciej. Jeśli zajmą część rurek, nic złego się nie dzieje. Po prostu murarka w tym sezonie już do tych konkretnych otworów nie wejdzie.
Po czym poznać, że domek zadziałał
O tym, czy owady zapylające zasiedliły domek, świadczą trzy rzeczy. Od najbardziej oczywistej:
- Zamurowane końcówki rurek. Gliniany czop na wejściu oznacza, że w środku są gotowe komory z jajami. Jeśli pod koniec maja większość otworów jest zalepiona błotem i gliną, sezon można uznać za udany.
- Zielono-żółty pyłek przy wejściach. Samica transportuje pyłek na spodzie odwłoka. Drobny, żółtawy nalot na korpusie pod rurkami to ślad jej pracy.
- Wypełnienie widoczne w głębi tunelu. Kiedy po sezonie zaświecisz latarką do rurki, która nie ma czopa na samym brzegu, często zobaczysz ciemniejsze przegrody głębiej w środku. Takie oględziny rób dopiero jesienią, nigdy wiosną, i nie wyciągaj pojedynczych trzcin z pakietu.
Bez szkody dla owadów nie da się natomiast sprawdzić, czy w danej komorze uformował się zdrowy kokon. Rozłupanie trzciny w sezonie oznacza śmierć larwy. Dlatego stopień zasiedlenia oceniamy wyłącznie z zewnątrz, licząc gliniane zatyczki.
Cztery błędy, przez które domek stoi pusty
Najwięcej pustych domków wynika z późnego montażu. Wywieszenie domku w czerwcu albo lipcu oznacza, że na pierwsze pszczoły trzeba będzie zaczekać do kolejnej wiosny.
Drugi problem to cień i wilgoć. W głębokim cieniu trzcina słabo przesycha, a same murarki szukają miejsc dobrze nagrzanych przez słońce. Domek schowany pod głębokim okapem od północy albo wciśnięty w gęsty żywopłot raczej nie przyciągnie owadów.
Często brakuje też budulca w najbliższej okolicy. Do zamknięcia komory lęgowej samica potrzebuje wilgotnej gliny lub błota. Na zadbanej działce, gdzie jest tylko trawnik, piasek i kora pod iglakami, owady nie mają z czego lepić przegród. Wystarczy wtedy zostawić w pobliżu niewysychające zagłębienie z gliniastą ziemią.
Ostatnia rzecz to chemia w sadzie lub ogrodzie. Oprysk środkiem owadobójczym wykonany w kwietniu na kwitnące drzewa zabija wszystkie owady zapylające, również te, które właśnie znoszą pyłek do Twojego domku.
Do tych czterech punktów dochodzi jeszcze błąd jesienny, czyli zabieranie domku na zimę do ciepłego budynku. W ten sposób najłatwiej zmarnować udany sezon.
Czy da się zrobić taki domek samemu
Da się. Żeby murarka zainteresowała się gniazdem, rurka musi spełniać trzy warunki: średnica 6–8 mm (owady najchętniej wybierają 7–8 mm), długość 12–15 cm oraz jeden koniec szczelnie zamknięty, na przykład naturalnym kolankiem trzciny. Najprostsze rozwiązanie to zwykła puszka po konserwie wypełniona trzciną dociętą między węzłami. Trzeba tylko pamiętać o otworach odpływowych, żeby w środku nie stała woda.
Trudności zaczynają się przy trwałości i czyszczeniu w kolejnych latach. Nasze sklejone domki ze sklejki brzozowej 3 mm, zabezpieczone od frontu siatką ocynkowaną, wytrzymują na zewnątrz kilka sezonów. Sam wkład z trzciny wymienisz w nich w kilka minut, bez rozkręcania całego domku. Robimy je jako gotowe zestawy właśnie ze względu na wygodę obsługi, a nie dlatego, że samodzielne wykonanie jest niemożliwe.
Co dalej
Jeśli chcesz sprawdzić, czy ten domek sprawdzi się u Ciebie na działce albo w sadzie, dokładne wymiary oraz instrukcję montażu znajdziesz na karcie domku dla murarek. W sklejonym korpusie umieszczamy zarówno trzcinę, jak i nawiercone kołki, czyli oba rodzaje tuneli, w których gniazduje murarka. O szczegóły zamówienia możesz zapytać telefonicznie lub przez formularz. Każdy domek przygotowujemy pod konkretne zapotrzebowanie, uwzględniając liczbę sztuk i termin realizacji.